Hướng Dẫn Toàn Diện Về Quy Định Pháp Luật Kinh Doanh Hóa Chất Và Sử Dụng Tại Việt Nam (Cập nhật 2026) 

(Vũ Hoàng Laws) – Hệ thống pháp luật về hóa chất tại Việt Nam đang trải qua một giai đoạn cải cách sâu rộng, chuyển dịch từ quản lý hành chính tập trung sang quản lý dựa trên rủi ro và quản lý theo vòng đời sản phẩm. Luật Hóa chất năm 2025 (Luật số 69/2025/QH15) tạo ra bước ngoặt quan trọng, mở rộng phạm vi điều chỉnh sang khâu sử dụng, lưu giữ và quản lý hóa chất trong sản phẩm. Cùng Vũ Hoàng tìm hiểu chi tiết các quy định pháp luật kinh doanh hóa chất mới nhất này. 

1. Khung khổ pháp lý và định hướng phát triển ngành công nghiệp hóa chất

Luật Hóa chất 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định 24, 25, 26/2026/NĐ-CP và Thông tư 01, 02/2026/TT-BCT tạo ra một hệ thống đồng bộ cho giai đoạn từ năm 2026. Hệ thống danh mục hóa chất được tái cấu trúc, thay thế “hóa chất hạn chế sản xuất, kinh doanh” bằng “hóa chất cần kiểm soát đặc biệt”. Dưới đây là bảng tổng hợp các văn bản quan trọng chi phối quy định pháp luật kinh doanh hóa chất hiện nay: 

Tuân thủ luật hóa chất minh bạch, đầy đủ. 

2. Bức tranh toàn cảnh vòng đời quản lý hóa chất tại Việt Nam

Các quy định pháp luật kinh doanh hóa chất hiện hành thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ xuyên suốt vòng đời hóa chất. 

Giai đoạn nhập khẩu và sản xuất 

Khâu nhập khẩu và sản xuất là cửa ngõ quan trọng. Hóa chất nhập khẩu phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình khai báo qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Các hóa chất cần kiểm soát đặc biệt chịu sự giám sát ngặt nghèo về khối lượng. Trong sản xuất, quy định mới của pháp luật về kinh doanh hóa chất đã tách riêng giấy phép sản xuất và kinh doanh, ưu tiên công nghệ hóa học xanh và yêu cầu người chịu trách nhiệm chuyên môn phải có trình độ đại học chuyên ngành hóa chất. 

Giai đoạn lưu thông 

Hoạt động kinh doanh đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối. Các hóa chất độc và cần kiểm soát đặc biệt phải được quản lý thông qua Phiếu kiểm soát mua bán điện tử, kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất từ năm 2026. Mọi giao dịch phải có đầy đủ Phiếu an toàn hóa chất (SDS/MSDS). Điều này tác động trực tiếp đến việc lưu thông các mặt hàng như hóa chất dệt nhuộm hay hóa chất ngành giấy. 

Giai đoạn lưu trữ và bảo quản hóa chất 

Lưu trữ tiềm ẩn rủi ro cao về cháy nổ và rò rỉ. Quy chuẩn QCVN 05:2020/BCT đặt ra các tiêu chuẩn khắt khe về vị trí kho chứa, vật liệu xây dựng và cách thức sắp xếp. Các hóa chất kỵ nhau tuyệt đối không được để chung một khu vực. Khoảng cách an toàn giữa các kệ hàng và lối đi được quy định pháp luật kinh doanh hóa chất ấn định bằng các con số cụ thể. 

>>> XEM THÊM: Quy chuẩn mới về kho chứa và an toàn hóa chất cho các doanh nghiệp 

Giai đoạn sử dụng hóa chất 

Sử dụng hóa chất hiện chịu sự giám sát nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh lao động và phòng ngừa sự cố. Cơ sở sử dụng hóa chất khối lượng lớn phải xây dựng Kế hoạch hoặc Biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố. Người lao động phải được huấn luyện an toàn định kỳ. Các đơn vị tiêu thụ hóa chất xi mạ hay hóa chất xử lý nước thải cần đặc biệt lưu ý khâu này. 

Giai đoạn tiêu hủy và quản lý chất thải 

Hóa chất hết hạn hoặc bao bì nhiễm hóa chất là chất thải nguy hại (CTNH) theo Luật Bảo vệ môi trường 2020. Doanh nghiệp không được tự ý tiêu hủy mà phải thông qua các đơn vị có giấy phép môi trường để xử lý theo đúng quy định pháp luật kinh doanh hóa chất.

3. Phân tích chuyên sâu về các Danh mục hóa chất theo quy định mới

Nghị định 24/2026/NĐ-CP ban hành 4 danh mục chính làm nền tảng áp dụng các biện pháp quản lý. 

Danh mục hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện (Phụ lục II)  

Gồm 786 chất công nghiệp nguy hiểm (áp dụng cho hỗn hợp chứa >5% thành phần quy định). Doanh nghiệp bắt buộc phải được Sở Công Thương thẩm định cơ sở vật chất, nhân sự và cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện mới được phép hoạt động. 

Danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt (Phụ lục III)  

Là nhóm rủi ro cao về an ninh trật tự, được siết chặt theo quy định pháp luật kinh doanh hóa chất: 

• Nhóm 1: Tiền chất nhóm 1, hóa chất Bảng 2 và các chất độc đặc thù. Ngưỡng nồng độ quản lý cực kỳ khắt khe, chỉ từ 1% khối lượng hỗn hợp. 

• Nhóm 2: Tiền chất nhóm 2, hóa chất Bảng 3 và các chất thuộc Công ước quốc tế. Mọi lô hàng xuất nhập khẩu đều bắt buộc xin giấy phép từ Bộ Công Thương. Tuân thủ luật hóa chất minh bạch, đầy đủ. 

Danh mục hóa chất phải xây dựng Kế hoạch sự cố (Phụ lục IV)  

Gồm các hóa chất có nguy cơ thảm họa lớn. Nếu khối lượng tồn trữ tại một thời điểm chạm ngưỡng quy định, doanh nghiệp bắt buộc lập Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất trình Bộ Công Thương hoặc UBND cấp tỉnh phê duyệt. 

 4. Thủ tục hành chính trong hoạt động nhập khẩu hóa chất

Nhập khẩu hóa chất là một quy trình được chuẩn hóa theo quy định pháp luật kinh doanh hóa chất (Nghị định 82/2022/NĐ-CP và 26/2026/NĐ-CP). 

• Phân loại và tra cứu: Xác định chính xác tên, mã CAS và mã HS để biết hóa chất thuộc danh mục nào. 
• Khai báo nhập khẩu: Thực hiện trên Cổng thông tin một cửa quốc gia (VNSW) với hồ sơ điện tử gồm bản khai báo, hóa đơn, phiếu an toàn hóa chất (SDS). Hệ thống tự động phản hồi kết quả. 
• Hóa chất bảng và tiền chất: Yêu cầu giấy phép nhập khẩu/xuất khẩu đặc thù và có thể cần Giấy chứng nhận sử dụng cuối cùng. Các đại lý hóa chất nông nghiệp cần lưu ý.

5. Tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn nhà xưởng và kho chứa hóa chất

Quy chuẩn QCVN 05:2020/BCT quy định chi tiết theo quy định pháp luật kinh doanh hóa chất: 

• Cấu trúc xây dựng: Tường chịu lửa, sàn chống thấm, thiết kế hướng dốc về hệ thống thu gom hóa chất tràn đổ. Mái thoát hơi độc, hệ thống thông gió đảm bảo làm loãng khí độc. 

• Khoảng cách và Sắp xếp: Lối đi chính rộng tối thiểu 1,5m. Xếp chồng trên kệ cách tường 0,5m, cách đất 0,3m. Cách ly hóa chất kỵ nhau tối thiểu 3 – 5m. 

• Biển báo: Bảng nội quy an toàn, biển báo hình đồ GHS và Phiếu an toàn hóa chất (SDS) phải đặt ở nơi dễ thấy.

6. Quản lý an toàn trong sử dụng hóa chất và ứng phó sự cố

Luật Hóa chất 2025 nhấn mạnh trách nhiệm của người sử dụng. 

• Kế hoạch và biện pháp: Cơ sở vượt ngưỡng Phụ lục IV lập Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố trình duyệt. Cơ sở dưới ngưỡng lập Biện pháp tự phê duyệt. Diễn tập ứng phó sự cố hàng năm là bắt buộc theo quy định pháp luật kinh doanh hóa chất. 

• Trang thiết bị bảo hộ: Trang bị đầy đủ PPE, thiết bị ứng cứu sự cố (bộ dụng cụ tràn đổ, vòi tắm khẩn cấp). Chiết rót hóa chất nguy hiểm trong phòng riêng có hệ thống hút khí. 

Quy định về tiêu hủy hóa chất và quản lý chất thải nguy hại 

Luật Bảo vệ môi trường 2020 điều chỉnh giai đoạn cuối này. 

• Phân định và lưu giữ: Phân loại hóa chất hết hạn, bao bì nhiễm hóa chất theo mã CTNH, lưu chứa trong thiết bị chuyên dụng, ghi nhãn rõ ràng. 

• Chuyển giao xử lý: Ký hợp đồng với đơn vị có Giấy phép môi trường. Lập chứng từ CTNH và báo cáo môi trường định kỳ. Nghiêm cấm tự ý đốt, chôn lấp, xả thải vi phạm quy định pháp luật kinh doanh hóa chất. 

Đào tạo và huấn luyện an toàn hóa chất 

Nghị định 113/2017/NĐ-CP và các sửa đổi yêu cầu huấn luyện bắt buộc: 

Huấn luyện định kỳ ít nhất 02 năm/lần. Người huấn luyện phải có trình độ đại học hóa chất và kinh nghiệm 05 năm. Kết quả được lưu giữ 3 năm để đáp ứng yêu cầu thanh tra theo quy định pháp luật kinh doanh hóa chất. 

Chuyển đổi số và quản lý hóa chất trong kỷ nguyên 4.0 

Cơ sở dữ liệu hóa chất Quốc gia: Các báo cáo hoạt động hóa chất hàng năm (trước 15/01) thực hiện trực tuyến, giúp quản lý lượng sản xuất, tồn kho và ứng phó rủi ro an ninh hóa chất. 

Phiếu kiểm soát mua bán điện tử: Áp dụng cho nhóm kiểm soát đặc biệt, kết nối hệ thống định danh Bộ Công an để kiểm soát chặt chẽ từng giao dịch, một bước tiến lớn của quy định pháp luật kinh doanh hóa chất. 

Kết luận 

Hệ thống quy định pháp luật kinh doanh hóa chất tại Việt Nam đang hướng tới chuẩn mực minh bạch và an toàn toàn diện. Để đảm bảo hoạt động, doanh nghiệp cần rà soát danh mục hóa chất, chuẩn hóa cơ sở hạ tầng kho bãi, số hóa hệ thống quản lý dữ liệu và nâng cao năng lực nhân sự theo đúng tiêu chuẩn mới. 

Liên hệ Vũ Hoàng E&C để được tư vấn pháp lý và giải pháp hóa chất công nghiệp uy tín. 

CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ HÓA CHẤT VÀ MÔI TRƯỜNG VŨ HOÀNG 

Website: vuhoang.com 

Hotline: 0945 609 898